› O literaturze

Rozprawa Jerzego Franczaka dotyczy tematu do tego stopnia narzucającego się jako stosowny przedmiot, że aż dziw, iż nikt go dotąd nie podjął. "Mdłości" i "Ferdydurke" powstały w tym samym czasie, obie też powieści traktowano jako literackie manifesty egzystencjalizmu. Jerzy Franczak porównywaniu obu powieści poświęcił nadzwyczaj dojrzałą rozprawę, której zalety leżą nie tylko w bardzo gruntownej znajomości tematu i związanej z nim naukowej lektury, ale także w analitycznej precyzji, wymagającej rozeznania w językach współczesnego dyskursu filozoficznego. Autor nader dociekliwie śledzi

znamiona modernistycznego rozpadu tożsamości doświadczenia, człowieka i literatury w obydwu powieściach, znajdując w nich wiele punktów zbieżnych, co nie przeszkadza mu dostrzegać taka samo istotne różnice między omawianymi dziełami.

Jerzy Jarzębski

Nota na okładce Rzeczy o nierzeczywistości.

Rozprawa "Rzecz o nierzeczywistości" byłaby imponująca, gdyby napisał ją początkujący filozof, jest czymś niezwykłym i szczególnie ważnym, jeśli ma się prawo myśleć, że autorem tego dziełka jest ktoś, kto dał się zauważyć jako młody pisarz artysta, u którego ambicje literackie są ważniejsze od naukowych. (...) Już sam główny tytuł studium jest jak zagadka, prowokuje wszelkie domysły intelektualne, obiecuje poezję bardziej niż akademizm. Jerzy Franczak jest lepszym analitykiem i komentatorem tekstów filozoficznych, niż analitykiem struktur narracyjnych. Pierwsze kompetencje u Jerzego Franczaka są imponujące, orientuje się on we francuskiej filozofii prawie jak Michał Paweł Markowski lub Krzysztof Rutkowski. Drugie są istotniej uzależnione od dotychczasowej literatury gombrowiczologicznej, w której się swobodnie porusza, od siebie dokładając znakomitą orientację w tym wszystkim, co u Gombrowicza jest lub może uchodzić za filozofię. (...) "Rzecz o nierzeczywistości" będzie się liczyć w dorobku Jerzego Franczaka, jakkolwiek się potoczą jego twórcze losy.

Henryk Bereza

Twórczość 5/ 2003

Książkę Jerzego Franczaka najprościej można by nazwać egzemplifikującym komentarzem do tekstu Richarda Shepparda Problematyka modernizmu europejskiego. Nie jest to jednak bynajmniej określenie dezawuujące: Franczak komentuje celnie i wszechstronnie, interesująco poszerzając perspektywę, której wstępny zarys przyniósł szkic angielskiego badacza. (...) Rzecz o nierzeczywistości to książka z jednej strony poznawczo doniosła, z drugiej - napisana w trybie zdecydowanie eseistycznym, a tym samym nieco kapryśna, utrudniająca dyskusję. Franczak zdecydowanie przedkłada kontekstualizowanie nad analizę tekstualną - dlatego jego rozprawa jest ciągłym i nie pozbawionym literackiego wdzięku przechodzeniem o dyskursu historyczno - i teoretycznoliterackiego do filozoficznego i kulturoznawczego.

Przemysław Rojek

Ruch Literacki 3/ 2003

« Rzecz o nierzeczywistości. Mdłości Jeana-Paula Sartre-a i Ferdydurke Witolda Gombrowicza, TAiWPN Universitas, Kraków 2002.

Rozprawa Jerzego Franczaka dotyczy tematu do tego stopnia narzucającego się jako stosowny przedmiot, że aż dziw, iż nikt go dotąd nie podjął. "Mdłości" i "Ferdydurke" powstały w tym samym czasie, obie też powieści traktowano jako literackie manifesty egzystencjalizmu. Jerzy Franczak porównywaniu obu powieści poświęcił nadzwyczaj dojrzałą rozprawę, której zalety leżą nie tylko w bardzo gruntownej znajomości tematu i związanej z nim naukowej lektury, ale także w analitycznej precyzji, wymagającej rozeznania w językach współczesnego dyskursu filozoficznego. Autor nader dociekliwie śledzi

znamiona modernistycznego rozpadu tożsamości doświadczenia, człowieka i literatury w obydwu powieściach, znajdując w nich wiele punktów zbieżnych, co nie przeszkadza mu dostrzegać taka samo istotne różnice między omawianymi dziełami.

Jerzy Jarzębski

Nota na okładce Rzeczy o nierzeczywistości.

Rozprawa "Rzecz o nierzeczywistości" byłaby imponująca, gdyby napisał ją początkujący filozof, jest czymś niezwykłym i szczególnie ważnym, jeśli ma się prawo myśleć, że autorem tego dziełka jest ktoś, kto dał się zauważyć jako młody pisarz artysta, u którego ambicje literackie są ważniejsze od naukowych. (...) Już sam główny tytuł studium jest jak zagadka, prowokuje wszelkie domysły intelektualne, obiecuje poezję bardziej niż akademizm. Jerzy Franczak jest lepszym analitykiem i komentatorem tekstów filozoficznych, niż analitykiem struktur narracyjnych. Pierwsze kompetencje u Jerzego Franczaka są imponujące, orientuje się on we francuskiej filozofii prawie jak Michał Paweł Markowski lub Krzysztof Rutkowski. Drugie są istotniej uzależnione od dotychczasowej literatury gombrowiczologicznej, w której się swobodnie porusza, od siebie dokładając znakomitą orientację w tym wszystkim, co u Gombrowicza jest lub może uchodzić za filozofię. (...) "Rzecz o nierzeczywistości" będzie się liczyć w dorobku Jerzego Franczaka, jakkolwiek się potoczą jego twórcze losy.

Henryk Bereza

Twórczość 5/ 2003

Książkę Jerzego Franczaka najprościej można by nazwać egzemplifikującym komentarzem do tekstu Richarda Shepparda Problematyka modernizmu europejskiego. Nie jest to jednak bynajmniej określenie dezawuujące: Franczak komentuje celnie i wszechstronnie, interesująco poszerzając perspektywę, której wstępny zarys przyniósł szkic angielskiego badacza. (...) Rzecz o nierzeczywistości to książka z jednej strony poznawczo doniosła, z drugiej - napisana w trybie zdecydowanie eseistycznym, a tym samym nieco kapryśna, utrudniająca dyskusję. Franczak zdecydowanie przedkłada kontekstualizowanie nad analizę tekstualną - dlatego jego rozprawa jest ciągłym i nie pozbawionym literackiego wdzięku przechodzeniem o dyskursu historyczno - i teoretycznoliterackiego do filozoficznego i kulturoznawczego.

Przemysław Rojek

Ruch Literacki 3/ 2003

Poszukiwanie realności to, w pierwszym rzędzie, szeroko zakrojona charakterystyka modernizmu. Przedstawia się on jako scalona sprzecznościami, złożona i dynamiczna formacja, której istotę określają dylematy poznawcze. Książka zawiera jednak przede wszystkich wszystkim cztery rozbudowane interpretacja: Pałuby Karola Ikrzykowskiego, Pamiętnika z okresu dojrzewania Witolda Gombrowicza, Sanatorium pod Klepsydrą Brunon Schulza oraz Wykładu profesora Mmaa Stefana Themersona. Autor konfrontuje literacko-filozoficzne poszukiwania a analogicznymi wątkami nowoczesnej myśli, a także

rekonstruuje wewnętrzny światopogląd formy. Interesuje go ukryta sprzeczność między utopią poznawczą i rozwiniętym zmysłem krytycznym. Poszukiwaniu realności nie ma końca, ponieważ wszechogarniające zwątpienie każdej odnalezionej realności odmawia miana ostatecznej. Postmodernizm, będący punktem dojścia niniejszych rozważań, unieważnia całe zagadnienie, gdyż wszelka realność okazuje się projektowana, a nie odkrywana, zaś szukający jej nie różni się od tworzącego fikcję. Modernistyczne arcydzieła ponawiają epistemologiczne pytania, ale zawierają też przeczucie ich nierozstrzygalności. Dlatego spełniają się w bezustannym ruchu między chaosem a ładem, fragmentem a całością, kłamstwem języka a prawdą niewyrażalnego.

Nota z okładki

 

Cztery zamieszczone w książce analityczne rozprawy pokazują cztery portrety świata rozchwianego aksjologicznie, niejasnego w wielu obszarach i dalekiego od ujęcia w tradycyjnych schematach poznawczych. Ich fabuła służy kompromitacji rozpowszechnionych i przekazywanych w drodze intersubiektywnej komunikacji światopoglądów. Ale oddzielenie języka od rzeczywistości, postawienie go w stan niezwykłego oskarżenia powoduje, że tracimy możliwość wyrażenia prawdy o świecie. (...) Poszukiwanie realności to książka mocno osadzona w świecie komentarzy i omówień krytycznoliterackich i kulturowych zahaczających o refleksje i teorie poststrukturalistyczne w badaniach literackich. Można ją śmiało potraktować jako swoiste zebranie i podsumowanie tych refleksji.

 

Andrzej Kaliszewski

Nowe Książki 1/ 2008

 

 

Książka Jerzego Franczaka, poświęcona literalnie koryfeuszom prozy modernistycznej, służy w istocie określeniu naszego postmodernizmu i nic dziwnego, że kończąca ją i podsumowująca część daje drobiazgową charakterystykę związków między obiema formacjami. Co więcej, w opinii recenzenta wykład Franczaka przynosi jeden z najciekawszych opisów złożonych i niejednoznacznych relacji postmodernizmu do modernizmu w naszym literaturoznawstwie. Oznacza to przede wszystkim, że Franczak unika symplifikacji i pochopnych konkluzji, eksponując właśnie złożoność i niejednoznaczność powiązań.

 

Krzysztof Uniłowski

Wielogłos 2/ 2008

« Poszukiwanie realności. Światopogląd polskiej prozy modernistycznej, TAiWPN Universitas, Kraków 2007.

Poszukiwanie realności to, w pierwszym rzędzie, szeroko zakrojona charakterystyka modernizmu. Przedstawia się on jako scalona sprzecznościami, złożona i dynamiczna formacja, której istotę określają dylematy poznawcze. Książka zawiera jednak przede wszystkich wszystkim cztery rozbudowane interpretacja: Pałuby Karola Ikrzykowskiego, Pamiętnika z okresu dojrzewania Witolda Gombrowicza, Sanatorium pod Klepsydrą Brunon Schulza oraz Wykładu profesora Mmaa Stefana Themersona. Autor konfrontuje literacko-filozoficzne poszukiwania a analogicznymi wątkami nowoczesnej myśli, a także

rekonstruuje wewnętrzny światopogląd formy. Interesuje go ukryta sprzeczność między utopią poznawczą i rozwiniętym zmysłem krytycznym. Poszukiwaniu realności nie ma końca, ponieważ wszechogarniające zwątpienie każdej odnalezionej realności odmawia miana ostatecznej. Postmodernizm, będący punktem dojścia niniejszych rozważań, unieważnia całe zagadnienie, gdyż wszelka realność okazuje się projektowana, a nie odkrywana, zaś szukający jej nie różni się od tworzącego fikcję. Modernistyczne arcydzieła ponawiają epistemologiczne pytania, ale zawierają też przeczucie ich nierozstrzygalności. Dlatego spełniają się w bezustannym ruchu między chaosem a ładem, fragmentem a całością, kłamstwem języka a prawdą niewyrażalnego.

Nota z okładki

 

Cztery zamieszczone w książce analityczne rozprawy pokazują cztery portrety świata rozchwianego aksjologicznie, niejasnego w wielu obszarach i dalekiego od ujęcia w tradycyjnych schematach poznawczych. Ich fabuła służy kompromitacji rozpowszechnionych i przekazywanych w drodze intersubiektywnej komunikacji światopoglądów. Ale oddzielenie języka od rzeczywistości, postawienie go w stan niezwykłego oskarżenia powoduje, że tracimy możliwość wyrażenia prawdy o świecie. (...) Poszukiwanie realności to książka mocno osadzona w świecie komentarzy i omówień krytycznoliterackich i kulturowych zahaczających o refleksje i teorie poststrukturalistyczne w badaniach literackich. Można ją śmiało potraktować jako swoiste zebranie i podsumowanie tych refleksji.

 

Andrzej Kaliszewski

Nowe Książki 1/ 2008

 

 

Książka Jerzego Franczaka, poświęcona literalnie koryfeuszom prozy modernistycznej, służy w istocie określeniu naszego postmodernizmu i nic dziwnego, że kończąca ją i podsumowująca część daje drobiazgową charakterystykę związków między obiema formacjami. Co więcej, w opinii recenzenta wykład Franczaka przynosi jeden z najciekawszych opisów złożonych i niejednoznacznych relacji postmodernizmu do modernizmu w naszym literaturoznawstwie. Oznacza to przede wszystkim, że Franczak unika symplifikacji i pochopnych konkluzji, eksponując właśnie złożoność i niejednoznaczność powiązań.

 

Krzysztof Uniłowski

Wielogłos 2/ 2008